Ga naar de inhoud
(R)OMA: een (familie)geschiedenis, still
(R)OMA: een (familie)geschiedenis, still

Waarom lukt het sommige mensen een veilig bestaan op te bouwen en anderen niet? Waarom zijn mensen bang voor andere mensen? Wat als je keer op keer geconfronteerd wordt met vooroordelen over je geschiedenis? Een film (45 min) en filmische installatie (47 min) in samenwerking met Hajrija Salkanovic (†), haar kinderen, klein- en achterkleinkinderen, leden van de familie Hopic.


Beter leven

Een oudere Joegoslavische vrouw uit de Roma-gemeenschap moet haar land ontvluchten in de Tweede Wereldoorlog. Via Italië, Frankrijk en België komt ze uiteindelijk in de Nederland aan en zoekt een plek in de samenleving. Telkens ontstaat onbegrip. Toch blijft ze met haar kinderen en kleinkinderen zoeken naar een beter leven. 


Lagen

Film en installatie kwamen tot stand in nauwe samenwerking met ‘oma’ Hajrija Salkanovic (tot haar overlijden in augustus 2020) en enkele van haar kinderen en kleinkinderen. Basis voor de vertelling is een serie interviews waarin oma haar verhaal deelt. Met vier filmmakers zijn ingrepen gedaan in haar vertelling. Zo wordt telkens een nieuwe laag voelbaar. De film ging op zondag 14 november 2021 in première in het Chassé Theater in Breda. Ook was de installatie van 5 november 2021 tot en met 9 januari 2022 als installatie met onderzoeksobjecten te zien in Het Stedelijk Museum Breda. Daarna was de film in Italië te zien.

Beeld: Tess Martin. Rondtrekken in de jaren 1930.
Filmstill. Vrouwen uit de familie spelen politici.
Vooroordelen

De filminstallatie (R)oma: een (familie)geschiedenis vertelt in vier hoofdstukken de migratiegeschiedenis van de familie Hopic en spiegelt met vooroordelen over ‘zigeuners’, criminaliteit, oorlogsvluchtelingen en armoede in media en beleid in Europa en Nederland in de afgelopen tachtig jaar. Het verhaal is een familiegeschiedenis. Tegelijkertijd maakt het op een bijzondere manier onze gezamenlijke Europese geschiedenis zichtbaar.

Het eerste hoofdstuk vertelt over de kindertijd van ‘oma’ Hajrija Salkanovic. Ze groeit op in het Joegoslavië van voor de Tweede Wereldoorlog. Interviews en animatie geven weer hoe de oorlog een einde maakt aan een semi-nomadisch bestaan op de rand van armoede. Veel familieleden komen om in Jasenovac. Oma en haar ouders ontkomen aan dit concentratiekamp.

Installatieoverzicht. Foto: Sas Schilten.
Detail installatie. Foto: Sas Schilten

Daarna reizen we met de camera door de bossen van Kroatië. Hier leeft oma met haar gezin en familie als partizanen. Na de oorlog zoekt ze met een grotere groep Roma naar een waardig bestaan. Deze zoektocht brengt hen in Rome, maar Italië blijkt niet meer te bieden dan diepe armoede. Oma vertelt in het interview dat ze met haar man en kinderen verder reist naar Frankrijk en België.

In 1971 komt de familie aan in Nederland. Deze aankomst is zorgvuldig gedocumenteerd in meer dan tachtig krantenartikelen, vier Brandpunt-uitzendingen, kamervragen en gerechtelijke uitspraken. Via de regeling Hopic ontvangt de familie een tijdelijke experimentele verblijfsvergunning. Onder het kabinet Den Uyl krijgen ze een definitieve verblijfsstatus. In het tweede hoofdstuk spelen we met de familie deze geschiedenis in een filmstudio na, het historisch materiaal is hierbij uitgangspunt. 

Tenslotte reflecteren we met familieleden vanuit het heden op deze geschiedenis. Hoe slaagt de familie erin om deel te worden van de Nederlandse samenleving? Hoe werken de frames in media en beleid door in de manier waarop de familie regie voert over de eigen identiteit?

Beeldvorming

Jarenlang onderzoek leert hoe de beeldvorming in beleid en media sturend is voor de speelruimte die mensen hebben in het dagelijks leven in het opbouwen van een identiteit. Klaas Burger: “Als de bevooroordeeldheid tegen je zo groot is, hoe voer je dan regie over je eigen leven? Met (R)oma: een (familie)geschiedenis laten we de familie Hopic zien als de mensen die ze altijd zijn geweest.” 

In juli 2022 won (R)oma: een (familie)geschiedenis de prijs voor beste montage op het Social World Film Festival in Vico Equense, Napels. Het festival waardeerde de film bovendien met twee nominaties (beste documentaire, beste script) voor zijn Internationale Competitie. In 2023 kochten Stedelijk Museum Breda en Stadsarchief Breda het totale werk bestaande uit de film, krantenartikelen, archieffoto’s en voorwerpen aan.

Premiere in het Chassé Theater. Foto: Lars de Nijs
Pers (selectie)

Documentaire over de Roma familie Hopic. NOS Met het oog op morgen, 2021 (Nederlands).
Lint, Roos van der, De knokkels van oma Salkanovic. In: De Groene Amsterdammer, nr. 50-51-52, 2021 (Nederlands).
Wijnands, E, Filmproject over Roma in Breda: ‘Soms zeg ik maar dat ik uit Kroatië kom, dat voorkomt vooroordelen’. BN De Stem, 2021 (Nederlands).
Eden, Daphne van, en Briels, Bard, Kijken door de ogen van oma Hopic. Kennisplatform Inclusief Samenleven, 2022 (Nederlands).
Alessandro Gioiello & Serena Gamba, Interviste e confronti: Klaas Burger, artista. Spazio PPP, 2022 (Italiaans, Engels)
Zammit, Manuela, (R)OMA: a (family) history – Stedelijk Museum Breda. Metropolis M, nummer 6, 2022, Bijlage Nieuwe collectie: Aanwinsten 26 musea (Nederlands).

Team
Hajrija Salkanovic (†), Serif Hopic, Beba Hopic, Nebosa Hopic en familie Hopic
Artistieke leiding: Klaas Burger en Stefany Karghoti
Zakelijke leiding: Monique van de Wijdeven
Montage: Jesse Immanuel Bom
Geluid: Michiel van de Weerthof, Olivier Nijs, Jeroen Stout
Camera: Stefany Karghoti, Jesse Immanuel Bom, Fanny Hagmeier, Matija Pekic, Lavinia Xausa
Interventies in het verhaal door Tess Martin, Lavinia Xausa, Matija Pekic en Katarina Jazbec
Advies: Huub van Baar, Universiteit van Amsterdam; Sheila Seijaert, Pandor Jeugdzorg; Paul Öffner; Joep Weel, Rechtsbuiten
Dank aan: Ben Evers, Gertjan Adema, Erven Peter Schat
Partners: Stedelijk Museum Breda, Chassé Theater, Gemeente Breda, VSB Fonds, BankgiroLoterijFonds, Annahuis Breda, Kansfonds, Witte Rook

Nieuws bij dit project

(R)OMA aangekocht door museum en stadsarchief

Vorig jaar stelden we ‘(R)oma: a (family) history’ tentoon in Stedelijk Museum Breda. Zij én Stadsarchief Breda kopen dit werk nu samen aan, bestaande uit de film, krantenartikelen, archieffoto's, voorwerpen en familiestukken. Op 26 januari 202...
Lees meer...

Muhajiri, of: Hoe kunnen we delen?

'Ze noemden ons Muhajiri, overlevers.' Klaas Burger interviewde Hajrija Salkanovic - beter bekend als oma Hopic - over haar leven. Het interview vormt de onderzoeksfase van een groter project. Wat opviel: elke tien, vijftien jaar was er een andere c...
Lees meer...

De knokkels van oma Salkanovic

Hun komst naar Nederland, vijftig jaar geleden, deed veel stof opwaaien. Het project ❨R)OMA: een (familie)geschiedenis laat de familie Hopic zien als de mensen die ze altijd zijn geweest.Tess Martin maakte verf-op-glas-animaties voor het eers...
Lees meer...

(R)OMA: een (familie)geschiedenis: laatste week!

Breda - Tot en met zondag 13 maart is '(R)OMA: een (familie)geschiedenis' te zien in Stedelijk Museum Breda. Op 13 maart om 14:00 uur vindt in het Chasse Cinema in Breda een vertoning van de film plaats met een nagesprek met Laura Hamidovic, Michel ...
Lees meer...

Beste montage!

Het Social World Film Festival in Vico Equense aan de baai van Napels, waardeerde '(R)OMA: een (familie)geschiedenis' met twee nominaties (beste documentaire, beste script) en een prijs voor beste montage.Tijdens de vertoning op vrijdag 8 juli w...
Lees meer...

Social World Film Festival selecteert (R)OMA!

Het Social World Film Festival in Vico Equense (Napels) selecteert '(R)OMA: een (familie)geschiedenis' voor zijn Internationale Competitie!De Academie voor Beeldvorming produceerde deze film (regie Klaas Burger en Stefany Karghoti) in nauwe same...
Lees meer...

Opening & première (R)OMA: een (familie)geschiedenis

Waarom lukt het sommige mensen een veilig bestaan op te bouwen en anderen niet? Waarom zijn mensen bang voor andere mensen? Hoe is het om op te groeien met een Roma-achtergrond? Familie Hopic en Academie voor Beeldvorming presenteren een tentoonstel...
Lees meer...